Elbing 1945 - Odnalezione wspomnienia

Tomasz Stężała

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Strona główna

Kalendarium walk o Elbląg - część II.

23. 01.1945 – 31 Brygada Pancerna otrzymuje rozkaz obejścia miasta od wschodu i przecięcia pruskiego ugrupowania wroga w rejonie Rubna Wielkiego. Grupa Diaczenki idzie w awangardzie 29 Korpusu Pancernego i poprzez Pomorską Wieś dostaje się w rejon wsi Stoboje. W tym czasie niemiecki dowódca obrony Elbląga stawia garnizon w stan alarmu.

 

Grupa Diaczenki dokonuje udanego przejazdu przez miasto wzbudzając chaos i panikę wśród obrońców i mieszkańców, ponosząc stosunkowo niewielkie straty.

Ogólnej, Fromborskiej, Królewieckiej – Rosjanie zostają odparci z ogromnymi stratami po obu stronach), od południa (rejon autostrady i lotniska). Rozpoczęcie niemieckiego koncentrycznego ataku z rejonów Ornety i Elbląga (7 Dywizja Pancerna Generała Mauss) w kierunku na Pasłęk zmusza Rosjan do wycofania części sił oblegających miasto i daje rozbitym oddziałom niemieckim szansę połączenia się obleganym garnizonem.nocy wdarli się w głąb Pangritz Kolonie (Zakrzewo), zepchnęli niemieckie ubezpieczenia w rejonie Bielan i doszli do skrzyżowania ulic Ogólnej i Fromborskiej (prawdopodobnie główny kierunek natarcia rosyjskiego, liczne kontrataki niemieckie z udziałem wozów bojowych), zdobyli część zabudowań wiejskich w rejonie Góry Chrobrego (ale nie wzniesienie), częściowo zajęli Warszawskie Przedmieście, most kolejowy i magazyny zaopatrzeniowe Wehrmachtu (ulica Dojazdowa) oraz na lewym brzegu rzeki prowadzili walki o ulicę Grochowską.

W godzinach nocnych kilka grup sowieckich czołgów próbuje wtargnąć do miasta, ale zostają krwawo odparte.

24.01.1945 – początek masowej ewakuacji mieszkańców z miasta. Około południa 31 Brygada Pancerna łączy się z grupą Diaczenki w rejonie Rubna Wielkiego. Kolejne brygady 29 Korpusu Pancernego zajmują pozycje na rubieżach wokół miasta (poza rejonem zachodnim – za rzeką Elbląg) i próbują wedrzeć się do miasta. Rozpoczyna się okres stałych bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Uszkodzenie elektrowni. Odcięcie linii kolejowej prowadzącej do Malborka.

25.01.1945 – Rosjanie przegrupowują siły ściągając oddziały zmechanizowane. Liczne ataki sowieckie przeplatane kontratakami niemieckimi z użyciem czołgów i dział pancernych. Ostrzał miasta „Katiuszami”. Ewakuacja mieszkańców także przy udziale jednostek pływających.

26.01.1945 – dzień niezwykle gwałtownych walk. Miasto jest atakowane prawie ze wszystkich stron, szczególnie od północy (Rosjanie zdobywają koszary przy ulicy Mazurskiej, browar i część dzielnicy Zawada używając ciężkich czołgów IS-2), północnego wschodu (zażarte walki w rejonie ulic

27.01.1945 – jednostki niemieckie kontynuują kontrnatarcie odrzucając Rosjan aż pod Pasłęk i prawie zamykając je w okrążeniu. W praktyce kończy się ewakuacja ludności (ocenia się, że pomimo to pozostało w mieście około 40–60 tys. mieszkańców). Okręty Kriegsmarine prowadzą ostrzał pozycji sowieckich, a Niemcy odbijają większość poprzednich rubieży. Potwierdzają się doniesienia o okrucieństwach na ludności cywilnej.

28.01.1945 – załamanie niemieckiego kontruderzenia. Czołgi 7 Dywizji Pancernej pomagają wyprzeć Rosjan z browaru i rejonu ulicy Mazurskiej. W odbitym Gronowie Górnym znaleziono szereg zmasakrowanych ciał cywilów. Odbicie Wyspy Spichrzów i sąsiadujących z nią ulic za rzeką Elbląg. Pod wieczór narasta ostrzał artyleryjski miasta.

29.01.1945 – Niemcy wyrzucają Rosjan z północnej części miasta, po czym czołgi 7 Dywizji Pancernej opuszczają je wywożąc na pancerzach dzieci, ewakuacja rannych do Gdańska. W centrum (poza ostrzałem artyleryjskim) okres względnego spokoju.

30.01.1945 – Rokossowski wyznacza jednostki 2 Armii Uderzeniowej Generała Iwana Iwanowicza Fiedunińskiego do zdobycia miasta. Zażarte walki niemieckiej 7 Dywizji Pancernej w rejonie Stoboje–Pomorska Wieś zakończone ciężkimi stratami i wycofaniem się Niemców za rzekę Elbląg. W mieście panuje spokój. Luftwaffe dokonuje od kilku dni zrzutów zaopatrzenia.

31.01.1945 – pododdziały sowieckiej 321 Dywizji Strzeleckiej wdzierają się od południa do Gronowa Górnego i na lotnisko Eichwalde. Zażarte walki w rejonie przedmieścia Dębica. Niemcom udaje się utrzymać linię obrony. „Katiusze” ponownie ostrzeliwują miasto, koncentrując się na Starym i Nowym Mieście.

01.02.1945 – jednostki 98 i 116 Korpusów Strzeleckich wyznaczone do zdobycia miasta maszerują w jego kierunku. Ponowne walki w rejonie północnym (Modrzewina). W mieście panuje relatywny spokój.

02.02.1945 – ostrzał miasta z rejonu autostrady i Dąbrowy. Rosjanie zbliżają się do koszar przy ulicy Mazurskiej. Narasta ostrzał artyleryjski oraz nasilają się ataki powietrzne. Jednostki 98 i 116 Korpusów Strzeleckich dochodzą do pozycji wyjściowych do natarcia. Miasto jest otoczone od północy: Modrzewina, rejon ulic Ogólnej i Fromborskiej i Dąbrowy; od wschodu: Bażantarnia, Dębica; od południa: Gronowo Górne, autostrada i zachodu: rejon mostu kolejowego i obrzeża Wyspy Spichrzów. Niemcy bronią jedynie rejonu obecnego portu rzecznego i drogi wzdłuż rzeki na Nowakowo.

03.02.1945 – Niemcy odbijają na krótko koszary przy ulicy Mazurskiej. O godzinie 11 po dwudziestominutowym przygotowaniu artyleryjskim Rosjanie ruszyli do szturmu. Do

04.02.1945 – w nocy Rosjanie zdobywają sporą część Wyspy Spichrzów i po krach forsują rzekę zdobywając kilka hal stoczni. W ciągu dnia liczne kontrataki niemieckie. O godzinie 15 po dwudziestominutowym ostrzale artyleryjskim rozpoczyna się kolejny szturm. Rosjanie zdobywają całe Zakrzewo i część Kępy północnej aż do Parku Kajki. Rejon ulicy Fromborskiej (Gross Wesseln) i Ogólnej jest nadal areną licznych ataków i kontrataków. Na wschodzie Rosjanie posuwają się o 100-200 metrów zalegając przed Volkssturmem broniącym Góry Chrobrego i Gęsiej Góry. Na południu zdobyli rejon ronda Kaliningradzkiego, a na zachodzie trwały zażarte walki o Wyspę Spichrzów. Miasto było wielokrotnie bombardowane przez samoloty szturmowe i bombowe.

05.02.1945 – Rosjanie kontynuują taktykę użycia grup szturmowych do zdobywania budynków. Zdobyli dworzec Elbląg Zdrój, rejon osiedla Na Stoku. Na wschodzie nadal bronią się volkssturmiści na obu wzgórzach. Na południu trwają walki o ulice Grunwaldzką i Grottgera oraz zdobyty zostaje jeden z podobozów KL Stutthof. W stoczni Rosjanie zajmują kilka kolejnych hal. Trwają walki nad miastem – obie strony wykorzystują samoloty szturmowe. Miasto płonie.

06.02.1945 – przełomowy dzień walk. Od północy sowieci zajmują rejon ulicy Browarnej, Brzeskiej, Jaśminowej, Brzozowej i Pionierskiej. Na wschodzie dowódca 281 Dywizji Strzeleckiej popisuje się ryzykownym ale skutecznym manewrem: grupa żołnierzy na ciężarówkach wdziera się z rejonu ulicy Łęczyckiej do mostu na Kumieli na ulicy Bema. Rosjanie zajmują pozycje wzdłuż wschodniego brzegu rzeczki a następnie z dwóch stron atakują pozycje niemieckie w rejonie ulic Kościuszki, Bema, Mickiewicza, Grunwaldzkiej w ciągu 3 godzin zdobywając ten rejon oraz lotnisko i dworzec kolejowy. Wieczorem obszar zajęty przez Niemców ograniczony jest ulicami Fabryczną, Placem Grunwaldzkim, wzdłuż Kumieli do Ściegiennego, Kosynierów Gdyńskich, Teatralnej, Pułkownika Dąbka aż do Brzozowej. Rosjanie wysyłają jeńców z propozycją poddania się, ale pułkownik Schoepffer odrzuca ją.

07.02.1945 – w rejonie Nowakowa koncentrują się grenadierzy z 7 Dywizji Pancernej, którzy około 13.30 próbowali sforsować rzekę na wysokości stacji Elbląg Zdrój. Forsowanie połączone z kontratakami niemieckimi w rejonie ulicy Brzozowej zatrzymały sowiecki impet na północnym odcinku walk. Sowieckie grupy szturmowe toczą zażarte walki o każdy dom wdzierając się powoli w głąb Nowego Miasta. Zajmują też większość stoczni.

08.02.1945 – od godziny 3.30 na północnym i wschodnim odcinkach walk pododdziały 381 i 281 Dywizji Strzeleckich podjęły koncentryczny atak mający na celu rozcięcie obrony na części. Zażarty opór Niemców nie pozwolił na zrealizowanie zadania. Niemieccy grenadierzy ponownie próbują forsować rzekę Elbląg i ponownie zostają krwawo odparci.

Rosjanie zajmują ulice Trybunalską, Słoneczną oraz rejon Kościoła Bożego Ciała. Obrońcy są wielokrotnie wzywani do poddania się. Pułkownik Schoepffer prosi Himmlera o zgodę na przebijanie się resztek garnizonu i ocalałej ludności z miasta.

09.02.1945 – od godziny 9 trwa dwugodzinny ostrzał artyleryjski miasta, po którym Rosjanie ruszają do generalnego natarcia. Schoepffer otrzymuje zgodę na przebijanie się (zdarzenie niezwykłe dla miast- twierdz!) i podejmuje działania przygotowawcze. Podejmowane są liczne kontrataki w rejonie ulic Armii Krajowej, Zacisze i Browarnej mające na celu ułatwienie koncentracji sił.

Wehrmacht i cywile gromadzą się na terenie fabryki cygar przy ulicy Królewieckiej. Rosjanie do wieczora zdobywają większość ulicy Królewieckiej, 1-go Maja, Giermków oraz część starówki. Zajmują też lazaret zlokalizowany w obecnym Urzędzie Miejskim.

W nocy kilka grup obrońców przebija się do stoczni i dzięki znalezionym tam środkom przeprawowym w dramatyczny sposób przedostaje się na zachodni brzeg rzeki. Szacuje się ich liczbę na od kilkuset do ponad dwóch tysięcy.

10.02.1945 – w mieście bronią się ostatnie grupy obrońców (rejon poczty głównej, Starówka), które stopniowo kapitulują bądź zostają zlikwidowane. Rozpoczyna się dramat ocalałych mieszkańców miasta.

 

Strona główna