Elbing 1945 - Odnalezione wspomnienia

Tomasz Stężała

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Strona główna

Kalendarium walk o Elbląg - część II.

23. 01.1945 – 31 Brygada Pancerna otrzymuje rozkaz obejścia miasta od wschodu i przecięcia pruskiego ugrupowania wroga w rejonie Rubna Wielkiego. Grupa Diaczenki idzie w awangardzie 29 Korpusu Pancernego i poprzez Pomorską Wieś dostaje się w rejon wsi Stoboje. W tym czasie niemiecki dowódca obrony Elbląga stawia garnizon w stan alarmu.

 

Grupa Diaczenki dokonuje udanego przejazdu przez miasto wzbudzając chaos i panikę wśród obrońców i mieszkańców, ponosząc stosunkowo niewielkie straty.

Ogólnej, Fromborskiej, Królewieckiej – Rosjanie zostają odparci z ogromnymi stratami po obu stronach), od południa (rejon autostrady i lotniska). Rozpoczęcie niemieckiego koncentrycznego ataku z rejonów Ornety i Elbląga (7 Dywizja Pancerna Generała Mauss) w kierunku na Pasłęk zmusza Rosjan do wycofania części sił oblegających miasto i daje rozbitym oddziałom niemieckim szansę połączenia się obleganym garnizonem.nocy wdarli się w głąb Pangritz Kolonie (Zakrzewo), zepchnęli niemieckie ubezpieczenia w rejonie Bielan i doszli do skrzyżowania ulic Ogólnej i Fromborskiej (prawdopodobnie główny kierunek natarcia rosyjskiego, liczne kontrataki niemieckie z udziałem wozów bojowych), zdobyli część zabudowań wiejskich w rejonie Góry Chrobrego (ale nie wzniesienie), częściowo zajęli Warszawskie Przedmieście, most kolejowy i magazyny zaopatrzeniowe Wehrmachtu (ulica Dojazdowa) oraz na lewym brzegu rzeki prowadzili walki o ulicę Grochowską.

W godzinach nocnych kilka grup sowieckich czołgów próbuje wtargnąć do miasta, ale zostają krwawo odparte.

24.01.1945 – początek masowej ewakuacji mieszkańców z miasta. Około południa 31 Brygada Pancerna łączy się z grupą Diaczenki w rejonie Rubna Wielkiego. Kolejne brygady 29 Korpusu Pancernego zajmują pozycje na rubieżach wokół miasta (poza rejonem zachodnim – za rzeką Elbląg) i próbują wedrzeć się do miasta. Rozpoczyna się okres stałych bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Uszkodzenie elektrowni. Odcięcie linii kolejowej prowadzącej do Malborka.

25.01.1945 – Rosjanie przegrupowują siły ściągając oddziały zmechanizowane. Liczne ataki sowieckie przeplatane kontratakami niemieckimi z użyciem czołgów i dział pancernych. Ostrzał miasta „Katiuszami”. Ewakuacja mieszkańców także przy udziale jednostek pływających.

26.01.1945 – dzień niezwykle gwałtownych walk. Miasto jest atakowane prawie ze wszystkich stron, szczególnie od północy (Rosjanie zdobywają koszary przy ulicy Mazurskiej, browar i część dzielnicy Zawada używając ciężkich czołgów IS-2), północnego wschodu (zażarte walki w rejonie ulic

27.01.1945 – jednostki niemieckie kontynuują kontrnatarcie odrzucając Rosjan aż pod Pasłęk i prawie zamykając je w okrążeniu. W praktyce kończy się ewakuacja ludności (ocenia się, że pomimo to pozostało w mieście około 40–60 tys. mieszkańców). Okręty Kriegsmarine prowadzą ostrzał pozycji sowieckich, a Niemcy odbijają większość poprzednich rubieży. Potwierdzają się doniesienia o okrucieństwach na ludności cywilnej.

28.01.1945 – załamanie niemieckiego kontruderzenia. Czołgi 7 Dywizji Pancernej pomagają wyprzeć Rosjan z browaru i rejonu ulicy Mazurskiej. W odbitym Gronowie Górnym znaleziono szereg zmasakrowanych ciał cywilów. Odbicie Wyspy Spichrzów i sąsiadujących z nią ulic za rzeką Elbląg. Pod wieczór narasta ostrzał artyleryjski miasta.

29.01.1945 – Niemcy wyrzucają Rosjan z północnej części miasta, po czym czołgi 7 Dywizji Pancernej opuszczają je wywożąc na pancerzach dzieci, ewakuacja rannych do Gdańska. W centrum (poza ostrzałem artyleryjskim) okres względnego spokoju.

30.01.1945 – Rokossowski wyznacza jednostki 2 Armii Uderzeniowej Generała Iwana Iwanowicza Fiedunińskiego do zdobycia miasta. Zażarte walki niemieckiej 7 Dywizji Pancernej w rejonie Stoboje–Pomorska Wieś zakończone ciężkimi stratami i wycofaniem się Niemców za rzekę Elbląg. W mieście panuje spokój. Luftwaffe dokonuje od kilku dni zrzutów zaopatrzenia.

31.01.1945 – pododdziały sowieckiej 321 Dywizji Strzeleckiej wdzierają się od południa do Gronowa Górnego i na lotnisko Eichwalde. Zażarte walki w rejonie przedmieścia Dębica. Niemcom udaje się utrzymać linię obrony. „Katiusze” ponownie ostrzeliwują miasto, koncentrując się na Starym i Nowym Mieście.

01.02.1945 – jednostki 98 i 116 Korpusów Strzeleckich wyznaczone do zdobycia miasta maszerują w jego kierunku. Ponowne walki w rejonie północnym (Modrzewina). W mieście panuje relatywny spokój.

02.02.1945 – ostrzał miasta z rejonu autostrady i Dąbrowy. Rosjanie zbliżają się do koszar przy ulicy Mazurskiej. Narasta ostrzał artyleryjski oraz nasilają się ataki powietrzne. Jednostki 98 i 116 Korpusów Strzeleckich dochodzą do pozycji wyjściowych do natarcia. Miasto jest otoczone od północy: Modrzewina, rejon ulic Ogólnej i Fromborskiej i Dąbrowy; od wschodu: Bażantarnia, Dębica; od południa: Gronowo Górne, autostrada i zachodu: rejon mostu kolejowego i obrzeża Wyspy Spichrzów. Niemcy bronią jedynie rejonu obecnego portu rzecznego i drogi wzdłuż rzeki na Nowakowo.

03.02.1945 – Niemcy odbijają na krótko koszary przy ulicy Mazurskiej. O godzinie 11 po dwudziestominutowym przygotowaniu artyleryjskim Rosjanie ruszyli do szturmu. Do

04.02.1945 – w nocy Rosjanie zdobywają sporą część Wyspy Spichrzów i po krach forsują rzekę zdobywając kilka hal stoczni. W ciągu dnia liczne kontrataki niemieckie. O godzinie 15 po dwudziestominutowym ostrzale artyleryjskim rozpoczyna się kolejny szturm. Rosjanie zdobywają całe Zakrzewo i część Kępy północnej aż do Parku Kajki. Rejon ulicy Fromborskiej (Gross Wesseln) i Ogólnej jest nadal areną licznych ataków i kontrataków. Na wschodzie Rosjanie posuwają się o 100-200 metrów zalegając przed Volkssturmem broniącym Góry Chrobrego i Gęsiej Góry. Na południu zdobyli rejon ronda Kaliningradzkiego, a na zachodzie trwały zażarte walki o Wyspę Spichrzów. Miasto było wielokrotnie bombardowane przez samoloty szturmowe i bombowe.

05.02.1945 – Rosjanie kontynuują taktykę użycia grup szturmowych do zdobywania budynków. Zdobyli dworzec Elbląg Zdrój, rejon osiedla Na Stoku. Na wschodzie nadal bronią się volkssturmiści na obu wzgórzach. Na południu trwają walki o ulice Grunwaldzką i Grottgera oraz zdobyty zostaje jeden z podobozów KL Stutthof. W stoczni Rosjanie zajmują kilka kolejnych hal. Trwają walki nad miastem – obie strony wykorzystują samoloty szturmowe. Miasto płonie.

06.02.1945 – przełomowy dzień walk. Od północy sowieci zajmują rejon ulicy Browarnej, Brzeskiej, Jaśminowej, Brzozowej i Pionierskiej. Na wschodzie dowódca 281 Dywizji Strzeleckiej popisuje się ryzykownym ale skutecznym manewrem: grupa żołnierzy na ciężarówkach wdziera się z rejonu ulicy Łęczyckiej do mostu na Kumieli na ulicy Bema. Rosjanie zajmują pozycje wzdłuż wschodniego brzegu rzeczki a następnie z dwóch stron atakują pozycje niemieckie w rejonie ulic Kościuszki, Bema, Mickiewicza, Grunwaldzkiej w ciągu 3 godzin zdobywając ten rejon oraz lotnisko i dworzec kolejowy. Wieczorem obszar zajęty przez Niemców ograniczony jest ulicami Fabryczną, Placem Grunwaldzkim, wzdłuż Kumieli do Ściegiennego, Kosynierów Gdyńskich, Teatralnej, Pułkownika Dąbka aż do Brzozowej. Rosjanie wysyłają jeńców z propozycją poddania się, ale pułkownik Schoepffer odrzuca ją.

07.02.1945 – w rejonie Nowakowa koncentrują się grenadierzy z 7 Dywizji Pancernej, którzy około 13.30 próbowali sforsować rzekę na wysokości stacji Elbląg Zdrój. Forsowanie połączone z kontratakami niemieckimi w rejonie ulicy Brzozowej zatrzymały sowiecki impet na północnym odcinku walk. Sowieckie grupy szturmowe toczą zażarte walki o każdy dom wdzierając się powoli w głąb Nowego Miasta. Zajmują też większość stoczni.

08.02.1945 – od godziny 3.30 na północnym i wschodnim odcinkach walk pododdziały 381 i 281 Dywizji Strzeleckich podjęły koncentryczny atak mający na celu rozcięcie obrony na części. Zażarty opór Niemców nie pozwolił na zrealizowanie zadania. Niemieccy grenadierzy ponownie próbują forsować rzekę Elbląg i ponownie zostają krwawo odparci.

Rosjanie zajmują ulice Trybunalską, Słoneczną oraz rejon Kościoła Bożego Ciała. Obrońcy są wielokrotnie wzywani do poddania się. Pułkownik Schoepffer prosi Himmlera o zgodę na przebijanie się resztek garnizonu i ocalałej ludności z miasta.

09.02.1945 – od godziny 9 trwa dwugodzinny ostrzał artyleryjski miasta, po którym Rosjanie ruszają do generalnego natarcia. Schoepffer otrzymuje zgodę na przebijanie się (zdarzenie niezwykłe dla miast- twierdz!) i podejmuje działania przygotowawcze. Podejmowane są liczne kontrataki w rejonie ulic Armii Krajowej, Zacisze i Browarnej mające na celu ułatwienie koncentracji sił.

Wehrmacht i cywile gromadzą się na terenie fabryki cygar przy ulicy Królewieckiej. Rosjanie do wieczora zdobywają większość ulicy Królewieckiej, 1-go Maja, Giermków oraz część starówki. Zajmują też lazaret zlokalizowany w obecnym Urzędzie Miejskim.

W nocy kilka grup obrońców przebija się do stoczni i dzięki znalezionym tam środkom przeprawowym w dramatyczny sposób przedostaje się na zachodni brzeg rzeki. Szacuje się ich liczbę na od kilkuset do ponad dwóch tysięcy.

10.02.1945 – w mieście bronią się ostatnie grupy obrońców (rejon poczty głównej, Starówka), które stopniowo kapitulują bądź zostają zlikwidowane. Rozpoczyna się dramat ocalałych mieszkańców miasta.

 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 69 gości 

Site Language


Strona główna